«باسمه تعالی »
فال رسول الله (ص):ا نی لا اخاف علی امتی من الفقرولکن اخاف علیهم من سوء تدبیر»
من از فقر امتم خوفی ندارم،اما از سوء مدیریت می ترسم.
نویسنده:دکتر محمد بنائیان سفید معاون فرهنگی واجتماعی دو مدیر عامل اسبق تأمین اجتماعی کشور.
«سازمان تامین اجتماعی ،چالشها،مشکلات و راهکارها »
_سازمان تأمین اجتماعی یک نهاد عمومی غیردولتی بین نسلی ،باهویت،اجتماعی،اقتصادی،وفرهنگی است ،که جامع ترین،محوری ترین ارائه دهنده حمایت های قانونی تأمین اجتماعی مبتنی بر اصول بیمه های اجتماعی است که حدود ۴۰میلیون نفر راتحت پوشش خود دارد ,که با قشر بزرگی ازمردم ایران ارتباط مستقیم دارد.
_البته از نظر تاریخ تأسیس تامین اجتماعی براساس گل نبشته ها ی هخامنشی در دوران خشایار شاه در تخت جمشید بوده است،که کارگران آسیب دیده ومریض را رایگان درمان می کردند،وبه آنها در سقفی مشخص کالای ضروری ارزان قیمت می دادند(بن کالا)،وبعضا چنانچه نیاز به پول داشتند به آنها تا یک سال حقوق پیش پرداخت می دادند.ونیز به افراد با تجربه کار آمد شش شکل،به کارگران ساده چهار شکل وبه جوانان زن و مرد سه شکل مزد می دادند.در ضمن روزانه اسامی کارگران را به صورت روزانه ثبت می کردند که در زمان معاصر با عنوان ثبت سوابق در سامانه مطرح می باشد.(بخشی از مقالات پروفسور کامرون از دانشگاه شیکاگو ترجمهی بعضی از الواح گلی(گل نبشته ها).
_سازمان تامین اجتماعی از یک مثلث سه ضلعی (دولت،بیمه شدگان وکار فرمایان)تشکیل شده که حق بیمه آنان را ۲۳درصد کارفرمایان ،و۷درصد را بیمه شدگان می پردازند که از ۳۰درصد پرداختی بیمه ۳درصد در تکلیف دولت است که متأسفانه به صورت صحیح تادیه نمی شود.
_سازمان تامین اجتماعی از معاونتهای مختلف بیمه فنی،درمان،اقتصادی و فرهنگی اجتماعی و اعضای هیأت مدیره درسال ۱۳۸۳،تعداد ۸عضودولتی،۴عضوکارفرماودو عضو بیمه شده می باشد که اعضای هیأت مدیره را انتخاب می کنند ودر مصوبه مجلس در سال ۱۳۸۹ سازمان تامین اجتماعی به صندوق تامین اجتماعی تنزل یافته، که اولاً تناسبی بین اعضا با توجه به عمومی وغیردولتی بودن وجود ندارد،در ثانی یک نهاد حق الناس می باشد که اداره آن زیر نظر وزارت کارو رفاه اجتماعی ،سنخیتی ندارد و اداره آن باید توسط بیمه پردازان باشد.
_سازمان تأمین اجتماعی ،با دریافت حق بیمه از بیمه شدگان وکار فرمایان وسه درصد دولت وظیفه ذاتی آن پرداخت حقوق بیش ازیک میلیون ششصد هزار بازنشسته و مستمری بگیر،ودرمان حدود چهل میلیون نفر می باشد،که باید رفاه کارکنان و بازنشستگان را هم فراهم نمایند،که به مشکلات آنها در بخش چالشها اشاره خواهد شد.
_سازمان تامین اجتماعی دارای دواشکال وچالش اساسی است.۱_چالش و مشکلات بنیادین که مبداء آن مبتنی بر ساختار حاکم بر نهاد تأمین اجتماعی ویاتاثیر پذیری از عوامل بیرونی همجون شرایط کلان اقتصادی ،تحولات وتطورات جهانی ازجمله تحریم ها، تهدیدامنیت غذایی،جنگ های نیابتی،حوادث ورخدادهای غیر مترقبه،وبیماری های نوظهور دارد.
۲_عوامل چالشها ی تشدید کننده که بعضاً از چالش های بنیادین ناشی می شوند.
۱_چالش های بنیادین تأمین اجتماعی عبارتند از:الف؛دولتی بودن تصمیم گیران باتوجه به مصوبه ۱۳۸۳ومصوبه مجلس ۱۳۸۹دراعضای هیأت مدیره وشورای عالی کار و امور اجتماعی که رعایت سهم عوامل سهیم وموثر عناصر سه ضلعی تامین اجتماعی رعایت نشده و خواست ونظر دولت غالب است.البته در طول دولت های ادوار گذشته سه درصد تعهدات خود را عملی ننمودند وحتی بیمه شدگانی رابه تامین اجتماعی افزودند که به تعهدات خود عمل نکردند مانند(بیمه کارگران فصلی و ساختمانی).که حدود ۱۸۰هزار میلیارد تومان به صندوق تامین اجتماعی بدهکار هستند.
ب: کاهش نسبت پشتیبانی ؛که برابر است با تعداد بیمه شدگان به تعداد مستمری بگیران که عواملی مانند؛کاهش میانگین سن بازنشستگان ،نگرش غیر اصولی به افزودن بیمه شدگان بدون در نظر گرفتن منابع مالی ویا عدم پایداری در پرداخت بیمه تکلیفی دولت ،اشکالات در تعریف عملیاتی وشاخص های شفاف در مشاغل سخت وزیان آور،اعطای بازنشستگی زود هنگام که معدل سن بازنشستگان بجای سی سال به حدود هجده سال رسید.ونیز بالا رفتن امید به زندگی.که بعضاً بین ۳۰تا۳۵سال بعد بازنشستگی حقوق دریافت می کنند.عوامل مستحدثه ای مانند،تحریم ها ،کاهش ارزش پول ملی ،تورم بویژه در مسائل بهداشت و درمان ،هزینه تجهیزات وپرسنل و… از جمله این پیامد هااست.
_تعارض منافع کارفرمایان و سازمان وبرخوردهای سلیقه ای،عدم اجرای برخی قوانین وتاکید مأموران مالیاتی بر حسابداری به جای بازرسی، برخلاف ماده ۱۱حد اکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی در کشور ونیز ماده ۴۰قانون رفع موانع تولید ورقابت پذیری از جمله چالشها است.
_عدم انجام تعهدات بعضی از ادوار دولتها به تعهدات به تامین اجتماعی.عدم وجود فضای رقابتی که عمده آن بر می گردد به سهم اعضای دولتی در سازمان.
،عدم شفافیت بخصوص در رسیدگی به شکایات،مصرف بی رویه از صندوق.مدیران ناکار آمد تصمیم گیر در سازمان تامین اجتماعی و شرکت شستا که بعضاً تجارب وتخصص آنان سنخیتی با اهداف غایی ونهایی سازمان تأمین اجتماعی ندارد.
تعدد بخشنامه ها وتعارض بعضی از آنها مثلاً تعداد ۲۰۰۰ بخشنامه وآئین نامه اجرایی.
_بازدهی پایین سرمایه گذاری مبتنی بر عدم حمایت جدی دولت،مدیران ناکار آمدغیر تخصصی،عدم بکار گیری علم اکچوئری،یعنی:تیم سنجی (ریسک)ومدیریت ریسک که مرجع اساسی برای مدیریت مالی است، ونیزپیش بینی ومحاسبه دقیق هزینه وفایده علمی که شدیداًنیاز بیمه های تأمین اجتماعی ،بانکها،ودیگر نهادهای مهم اقتصادی درطرح ها،وتصمیم کیریهای مهم کشور است.که در ایران از سوابق چندانی برخوردار نیست وبنیانگذار ای علم در ایران استاد محمد علی جوهریان بوده است.و بعید می بینم حتی به تعداد معاونت های تصمیم گیر درنهاد تأمین اجتماعی واجد علم اکچوئری باشند.
_جایگاه در شاخص های بین المللی در سهولت کسب و کار که هرساله از سوی بانک جهانی تهیه و منتشر می شود(Doing Business)
_راه کارهای برون رفت از مشکلات وچالش های سازمان تامین اجتماعی»:
__عدم کفایت حقوق و مزایای بازنشستگی از سوی صندوق مربوطه.
۲_حق بیمه برای تولید از سوی کارفرمایان با توجه به تورم که نیاز به حمایت دولت دارد.
۳_احیای رابطه سه جانبه کارفرما،کارگر،سازمان ودولت در هم افزایی،ووحدت رویه.
۴_حرکت به سوی نظام پج(peg)که برای تشخیص ارزش ذاتی سهام ورشد پیش بینی شده است.یعنی نسبت درآمد به نرخ رشد.وتوجه به نظام فوند(fund)یعنی تامین سرمایه وتامین مالی برای انجام یک کار خاص..
۵_بازنگری جدی در واگذاری سهام بر اساس اصل ۴۴قانون اساسی ودر نظر گرفتن۵درصد به کارگران همان موسسه یا سازمان ۵درصدهم از سوی مالک که صلاحیت های تجربی،تخصصی ومدیریتی آن نهاد یا موسسه یا شرکت را داشته باشد ،جهت ایجاد انگیزه و احساس کار جدی،مجاهدت و خلاقیت ونوآوری در بهره وری بهینه از کار که منجر به فروش کارخانه ،واخراج کارگران نشود که هزینه مضاعفی را بر دولت و جامعه تحمیل می کنند.
۶_جلوگیری از تضمین ها وتعهداتی که در پذیرش کارگران می گیرند که خود بهانه واهی برا اخراج کارگران وبی ثباتی کار و نگرانی و دغدغه خانوادها می گردد.وزمینه انتقادات منصفانه را سلب ونوعی فرمان پذیری تحمیلی را ترویج می دهند.
وآخر دعوانا ان الحمدلله رب العالمین:محمد بنائیان سفید دانش آموخته دکترای تخصصی برنامه ریزی درسی ومعاون اسبق فرهنگی اجتماعی دوتن از مدیران اسبق عامل سازمان تأمین اجتماعی کشور.
