«باسمه تعالی»
قرآن کریم:«قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ»(آلعمران؛۱۳۷).تفسیرآیه:
الف)هویت بخشیدن به تاریخ و عبرت گرفتن از اجزای آن و اصالت دادن به سنت های حاکم بر آن.
ب)اصالت دادن به تاریخ و توجه به تکرار آن در امّت ها و قرار دادن انسان در جهت اداره ی خود.
ج)امر به مطالعه و تحقیق در تاریخ گذشتگان به منظور صیانت خویش از گرفتار آمدن به فرجام ناخوشایند آنان.
د)دستور به سیر و مطالعه در آثار باستانی بر جا مانده از امّت ها و رعایت دقّت نظر در فرجام تکذیب کنندگان.
موضوع:«مولفههای اثر گذار در تمدن نوین اسلامی که در شناخت وآگاهی فرهنگ و تاریخ ملل موثر است».
نویسنده:دکتر محمد بنائیان سفید
هدف تمدن نوین اسلامی، خلق یک زیستگاه مادی و معنوی برتر بر پایه آموزههای اسلام است. برای شناخت فرهنگ و تاریخ ملل، این تمدن بر چند مؤلفه کلیدی تکیه میکند که شناخت عمیقتری از انسان و جامعه ارائه میدهد.
مؤلفههای اصلی برای شناخت فرهنگ و تاریخ:
نظریه «گذار تمدنی» نشان میدهد که برای درک جوامع، باید لایههای مختلف یک تمدن را تحلیل کرد: لایه آشکار (رفتار و نمادها): نمودهای بیرونی فرهنگ مانند معماری، هنر، فناوری و ساختارهای اجتماعی. لایه کمتر آشکار (نهادها و جهانبینی): نظامهای حاکم بر جامعه (آموزشی، حقوقی، حکومتی) که از باورها و ارزشهای مشترک سرچشمه میگیرند.
· لایه پنهان: (اسطورهها و استعارههای بنیادین): انگارههای ناخودآگاه فرهنگی، روایتهای تاریخی و مفاهیم عمیق معنوی که کنشهای جامعه را شکل میدهند.
تمدن نوین اسلامی با بررسی این سه لایه در فرهنگهای مختلف، در پی کشف تعادل بین نیازهای مادی و معنوی انسان است و معتقد است تمدنهای کنونی غالباً به این تعادل توجه نکردهاند.
دو بُعد متمایزکننده این تمدن، خود را با ترکیب دو بُعد متمایز میسازد:
• بُعد مادی و سختافزاری:پایههای عینی و قابل اندازهگیری یک تمدن:
· منابع طبیعی و انسانی,علم و فناوری
· توسعه زیرساختها (حملونقل، ارتباطات),امنیت و رفاه اجتماعی
• بُعد معنوی و نرمافزاری:
هویت متمایز و روح حاکم بر تمدن، مبتنی بر جهانبینی اسلامی:,ارتباط با خالق: توکل، معنویت و فلسفه انتظار (کمالجویی) ، ارتباط اجتماعی: اخلاقمحوری، عدالتخواهی و سرمایه اجتماعی، نظامهای مبتنی بر ارزش: نظامهای آموزشی، حقوقی و حکومتیِ برآمده از این مبانی، عقلانیت و خردورزی: به عنوان یک اصل راهبردی
پیشرانهای کلیدی برای تحقق
براساس پژوهشها، برخی عوامل «پیشران» محسوب میشوند، یعنی تغییر در آنها، کل سیستم تمدنی را به حرکت درمیآورد:
· حکومتمداری اسلامی: ایجاد نظامهای اداری و حکومتی کارآمد و عادلانه.
· نقش دانشگاهها و نخبگان: مراکز علمی با تولید علم، گفتمانسازی و ترویج اخلاق، محتوای تمدن را میسازند و الگوهای تاریخی موفقی مانند «الازهر» «حوزه های علمیه هزارساله»«تمدن ایرانی»داشتهاند.
· جوانان انقلابی: با ویژگیهایی چون مسئولیتپذیری،پاسخگویی، نوآوری و آیندهنگری.
· انقلاب اسلامی ایران: به عنوان نقطه عطفی در بیداری اسلامی و الگویی برای نظامسازی دینی در عصر مدرن.
جمعبندی
تمدن نوین اسلامی با نگاهی چندلایه به فرهنگ و تاریخ، در پی گذار از تمدنهای تکبعدی کنونی است. روح حاکم بر این پروژه، تلفیق پیشرفت مادی با معنویت، اخلاق و عقلانیت بر پایه اسلام است و تحقق آن، وابسته به نهادهایی مانند حکومت کارآمد و دانشگاههای نقشآفرین و نیروی جوانان متعهد است.
