«باسمه تعالی»
رجعت چیست؟ و بررسی آن از منظر قرآن و احادیث چگونه است؟وتفاوت آن با تناسخ؟
نویسنده:دکتر محمد بنائیان سفید.
رجعت یکی از باورهای کلامی و از اعتقادات خاص شیعه دوازده امامی است. در ادامه به توضیح مفهوم، مستندات، زمان، کیفیت و حکمت رجعت می پردازیم.
مفهوم شناسی:
· معنای لغوی: کلمه “رجعت” (به فتح راء) یک مصدر عربی به معنای “بازگشت” است. در لغتنامههای عربی، این واژه به معنای بازگشتن و برگشتن معنا شده است.
· معنای اصطلاحی: در باور شیعه، رجعت به این معناست که خداوند گروهی از مردگان (مؤمنان خالص و مشرکان و دشمنان خالص) را پیش از برپایی قیامت و در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) دوباره زنده کرده و به این دنیا بازمیگرداند. به این رویداد در روایات، “الکَرَّة” نیز گفته شده است.
جایگاه اعتقادی رجعت.
· از ضروریات مذهب شیعه: بسیاری از عالمان بزرگ شیعه مانند شیخ مفید، سید مرتضی، علامه مجلسی و شیخ حر عاملی، اعتقاد به رجعت را از ضروریات مذهب شیعه دانسته و بر آن ادعای اجماع کردهاند. به باور آنان، منکر شدن آن برابر با خروج از مذهب شیعه است.
· تفاوت با تناسخ: رجعت با تناسخ که یک باور هندی است، تفاوت اساسی دارد. در تناسخ، روح پس از مرگ به بدن دیگری منتقل میشود، اما در رجعت، روح پس از مرگ، در زمان ظهور، دوباره به همان بدن پیشین خود بازمیگردد.
مستندات قرآنی و روایی:
معتقدان به رجعت برای اثبات باور خود به قرآن، روایات و عقل استناد میکنند.
1. ازمنظرآیات قرآن:
· آیه 83 سوره نمل: “و [یاد کن] روزى را که از هر امّتى، گروهى از کسانى که آیات ما را تکذیب مىکردند، محشور مىکنیم”. به گفته مفسران، این حشر گروهی (فوجاً) نمیتواند اشاره به قیامت باشد، زیرا در قیامت همه انسانها محشور میشوند، نه تنها گروهی از هر امت.
· آیه 259 سوره بقره (داستان عزیر نبی): در این آیه به زنده شدن یک پیامبر (یا فردی به نام عزیر) پس از صد سال اشاره شده است که نمونهای از رجعت در امتهای پیشین است.
· آیه 243 سوره بقره: به زنده شدن هزاران نفر اشاره دارد که از ترس مرگ از دیار خود گریختند و سپس خداوند آنها را زنده کرد.
· معجزات حضرت عیسی (ع): در آیه 110 سوره مائده به زنده کردن مردگان توسط حضرت عیسی (ع) اشاره شده است که از مصادیق رجعت به شمار میرود.
2. روایات:
· امام رضا (ع) در پاسخ به مأمون درباره رجعت فرمود: “رجعت حق است و در امتهای پیشین نیز وجود داشته است و قرآن از آن سخن گفته است…”.
· امام صادق (ع) ایمان به رجعت را یکی از هفت چیزی میداند که ایمان مؤمن بدون آن کامل نیست.
· علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار حدود دویست روایت در این زمینه جمعآوری کرده است.
زمان، کیفیت و رجعتکنندگان:
· زمان وقوع: رجعت پس از ظهور حضرت مهدی (عج) و پیش از برپایی قیامت رخ میدهد. اگرچه زمان دقیق آن مشخص نیست، اما در روایات به نشانههای آن اشاره شده است.
· کیفیت: درباره چگونگی رجعت نظرات مختلفی وجود دارد. برخی آن را با همان بدن عنصری میدانند و برخی معتقدند رجعت با “بدن مثالی” یا “برزخی” صورت میگیرد. امام خمینی نیز معتقد بود اصل رجعت ضروری است، اما چگونگی آن را باید به خدا واگذار کرد و احتمال داده که رجعت از راه “تمثل مثالی” باشد.
· رجعتکنندگان: رجعت عمومی نیست و تنها دو گروه را شامل میشود:
1. مؤمنان خالص: آنها برای درک حکومت جهانی عدل و یاری امام زمان (عج) و نیز رسیدن به کمالات بالاتر بازمیگردند. بر اساس روایات، نخستین کسی که رجعت میکند، امام حسین (ع) است.
2. کافران و منافقان خالص: آنها برای کیفر و انتقام گرفتن از آنان به دست مؤمنان و اولیای الهی بازگردانده میشوند تا عدالت الهی در همین دنیا اجرا شود.
حکمت و فلسفه رجعت:
چندین حکمت برای این باور ذکر شده است:
· یاری دین و تشکیل حکومت عدل: مؤمنانی که نتوانستند در یاری امام زمان (عج) شرکت کنند، با بازگشت به دنیا، در این افتخار بزرگ سهیم میشوند.
· اجرای عدالت و انتقام از ستمگران: دشمنانی که از دنیا رفتهاند و نتوانستند به کیفر اعمال خود برسند، بازگردانده میشوند تا قصاص شوند.رسیدن به تکامل: برخی مؤمنان به دلیل مرگ زودهنگام یا شهادت، نتوانستند به همه کمالات مورد نظر خود برسند. رجعت فرصتی دوباره برای تکامل آنهاست.
