مقایسه ساز و کارها ومولفه های مشارکت انجمن اولیاء و مربیان با مدرسه در چین و ایران در ترویج سبک زندگی اسلامی ایرانی وروشهای برنامه ریزی مدارس در اجتماعی کردن دانش آموزان را بررسی می کنیم.

«باسمه تعالی» 

قالَ عَـلِىٌّ (ع):«إِنَّما قَلْبُ الْحَدَثِ كَاْلأَرْضِ الْخالِيَةِ مَهْما أُلْقِىَ فيها مِنْ كُلِّ شَى ءٍ قَبِلَتْهُ»علی(ع)فرمودند:دل نوجوان به زمين آماده و پاكى مى ماند، كـه هـر بـذرى را در آن بپـاشـند، هـمان را قـبول خـواهـد كرد.

در این مقاله مقایسه ساز و کارها ومولفه های مشارکت انجمن اولیاء و مربیان با مدرسه در چین و ایران در ترویج سبک زندگی اسلامی ایرانی وروشهای برنامه ریزی مدارس در اجتماعی کردن دانش آموزان را بررسی می کنیم.

برای نمونه سازوکارها و مؤلفه‌های مشارکت انجمن اولیا و مربیان با مدرسه در چین و نقش آن در اجتماعی کردن دانش‌آموزان، می‌توان گفت که نظام آموزشی چین برای این مشارکت اهمیت ویژه‌ای قائل است. این مشارکت عمدتاً در قالب انجمن‌های اولیا و مربیان (PTA) و با هدف ایجاد پلی ارتباطی میان خانواده و مدرسه سازماندهی می‌شودکه در ایران همین اهداف با تأسیس انجمن اولیاء و مربیان وجود دارد، اما سازوکار عملیاتی واجرایی با برنامه همه ظرفیت های اولیاء و مشارکت آنان در طول دوازده سال تحصیلی یا وجود ندارد ویا بسیار ضعیف است.

در این مقاله به تفکیک به سازوکارها و مؤلفه‌های این مشارکت و نقش آن در اجتماعی‌سازی دانش‌آموزان وسبک زندگی می‌پردازیم که هویت فردی ورفتار اجتماعی،ودرونی کردن اخلاق و ارزشها در گرو برنامه ریزی راهبردی اولیاء و مربیان ومتربیان در این بازه سنی اثر گذار است.

سازوکارها و مؤلفه‌های مشارکت انجمن اولیا و مربیان با مدرسه عبارتند از:

1. ساختار سازمان یافته و داوطلبانه: انجمن‌های اولیا و مربیان در چین به عنوان نهادهایی غیرانتفاعی و عمدتاً توسط والدین داوطلب اداره می‌شوند. تمامی والدین دانش‌آموزان به طور خودکار عضو این انجمن محسوب می‌شوند. این انجمن‌ها دارای ساختاری مشخص شامل رئیس، نایب‌رئیس و کمیته‌های تخصصی هستند که از میان نمایندگان والدین هر کلاس انتخاب می‌شوند.این فرآیند در ایران وجود دارد اما فقط در آبان‌ماه بر گزار وعمدتا بجز نمایندگان منتخب اولیاء،والدین دیگر،مشارکت درطول سال تحصیلی را ندارند ونیز از تشکیل کمیته های تخصصی ،مشاوره

تحصیلی،روانشناسی،مهارت های سبک زندگی،بامشارکت دانش آموزان نمد عینی ندارد.2. ارکان و کمیته‌های تخصصی: برای پیگیری مؤثر مسائل، کمیته‌های تخصصی ذیل انجمن اولیا و مربیان تشکیل می‌شود. برای مثال، والدین می‌توانند داوطلب حضور در بخش‌های زیر شوند :

   · هیئت رئیسه والدین: متشکل از نمایندگان والدین هر کلاس که به عنوان سفیران والدین، گفتگوی سازنده‌ای را بین مدرسه و خانواده برقرار می‌کنند.

   · مدیریت شبکه‌های اجتماعی: اداره گروه‌های والدین در پیام‌رسان‌هایی مانند وی‌چت (WeChat) و کیو‌کیو (QQ) برای اطلاع‌رسانی و ارتباط مؤثر.که اطلاع رسانی در کشور ایران بسیار ضعیف است و استفاده از صدا وسیما،وداشتن برنامه های مستمر در آن و باتشکیل گروه های اجتماعی در پیام رسان ها با تعامل سه عنصر تأثیر گذار اولیاء،مربیان ومتربیان ضروری است.

   · برنامه راهبری: والدین می‌توانند به عنوان راهنما و منتور (Mentor) برای سایر والدین یا دانش‌آموزان فعالیت کنند.

   · سفیران پذیرش: معرفی مدرسه به دانش‌آموزان و والدین جدید.

   · ارتباطات شغلی: ارائه فرصت‌های کارآموزی و شغلی به دانش‌آموزان و فارغ‌التحصیلان .

3. جلسات منظم و برنامه‌ریزی شده: یکی از مهم‌ترین سازوکارها، برگزاری جلسات منظم میان اعضای انجمن و مدیران مدرسه است. به عنوان مثال، جلسات ماهانه کمیته اجرایی (شامل رئیس انجمن، مدیران مدرسه و نمایندگان والدین) برای بحث در مورد مسائل جاری و برنامه‌ریزی فعالیت‌ها برگزار می‌شود. همچنین جلسات عمومی انجمن اولیا و مربیان برای تمام والدین و معلمان قابل شرکت است .

4. باشگاه‌های والدین: فعالیت‌های فوق‌برنامه و گروهی ذیل انجمن اولیا و مربیان، نقش مهمی در اجتماعی‌کردن دانش‌آموزان دارد. برای مثال، تشکیل تیم‌های ورزشی مانند “تیم فوتبال پدران” یا باشگاه‌های طبیعت‌گردی که با مشارکت والدین و معلمان، فعالیت‌هایی مانند دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی را برای دانش‌آموزان و خانواده‌ها سازماندهی می‌کنند.که این ظرفیت با مشارکت اولیاء در کشور بدون هزینه دولتی وجود دارد.که فرصت های مغتنمی را برای با هم بودن دانش آموزان با والدین بوجود می آورد.که مدتی در کشور با عنوان پیاده روی همگانی مطرح هست اما سازماندهی شده نمی باشد.نقش و تأثیر این مشارکت در اجتماعی کردن دانش‌آموزان وآموزش سبک زندگی.

مشارکت انجمن اولیا از طریق سازوکارهای ذکر شده، تأثیر مستقیمی بر فرآیند اجتماعی‌سازی وسبک زندگی اجتماعی دانش‌آموزان دارد:

1. تسهیل جامعه‌پذیری تحصیلی (Academic Socialization): تحقیقات نشان می‌دهد که جامعه‌پذیری تحصیلی توسط والدین، که شامل انتقال انتظارات تحصیلی، بحث درباره ارزش آموزش و ارتباط دادن مطالب درسی به زندگی روزمره است، تأثیر مثبتی بر عملکرد دانش‌آموزان دارد . این نوع مشارکت به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا نگرش و رفتاری متناسب با ارزش‌های جامعه پیدا کنند. در واقع، جامعه‌پذیری تحصیلی به عنوان یک استراتژی تطبیقی برای موفقیت دانش‌آموزان در نظر گرفته می‌شود .

2. ایجاد پل ارتباطی میان خانه و مدرسه: انجمن اولیا و مربیان با ایجاد کانال‌های ارتباطی دوطرفه، تضادهای ناشی از عدم اطلاعات را کاهش داده و فضای همکاری ایجاد می‌کند. این همکاری باعث می‌شود دانش‌آموزان پیام‌های یکسان و هماهنگی از دو نهاد مهم زندگی خود (خانواده و مدرسه) دریافت کنند و در نتیجه، هنجارها و ارزش‌های اجتماعی وسبک زندگی و مهارت‌های زندگی واررتباطی را بهتر درونی کنند.وحس وطن دوستی، هویت فردی،وملی،واجتماعی در آنان تحکیم می شود.

3. توسعه مهارت‌های اجتماعی و رفتاری وشرکت در فعالیت‌های فوق‌برنامه که توسط انجمن اولیا و مربیان سازماندهی می‌شود (مانند اردوها و مسابقات ورزشی)، به دانش‌آموزان فرصت می‌دهد تا مهارت‌های کار گروهی، رهبری، ارتباط مؤثر و تعامل با افراد با سنین و سلیقه‌های مختلف را تمرین کنند. تحقیقات نشان داده است که مشارکت والدین در خانه و جامعه‌پذیری تحصیلی با رفتار اجتماعی بهتر دانش‌آموزان در مدرسه همبستگی مثبت داردکه این مهم در گردش‌های علمی بویژه راهیان نور روایت ایثار وازخود گذشتگی در حفظ استقلال،صیانت از مرزهای کشور و نقش انسجام ووحدت را در کشور در مقابل تجاوزات دشمن اعم از میدانی و فرهنگی و حضور مردم در پشتیبانی از رزمندگان میدانی را تداعی می کند.ودر تحول درونی گردشگران نقش موثرو ماندگاری دارد.

4. کاهش رفتارهای پرخطر: تحقیقات تطبیقی در میان جوانان کره ای ساکن چین، کره جنوبی و آمریکا نشان داده است که انواع خاصی از جامعه‌پذیری تحصیلی (مانند کنترل روان‌شناختی ناشی از انتظارات بالا) می‌تواند با افزایش علائم افسردگی و رفتارهای ضداجتماعی مرتبط باشد.(ترسیم آینده تحصیلی و شغلی فرزندان بدون آگاهی از علائق آنان) اما در مقابل، حمایت از استقلال و تعهد والدین به آموزش، با افزایش مشارکت مدرسه‌ای دانش‌آموزان همراه است . این یافته‌ها اهمیت کیفیت مشارکت والدین را در اجتماعی‌سازی سالم برجسته می‌کند.

به طور خلاصه، مشارکت انجمن اولیا و مربیان از طریق ساختار منظم، شبکه‌های ارتباطی و فعالیت‌های گروهی، بستری را فراهم می‌آورد که طی آن دانش‌آموزان نه تنها از حمایت تحصیلی برخوردار می‌شوند، بلکه مهارت‌ها و ارزش‌های اجتماعی لازم برای سبک زندگی در جامعه را نیز کسب می‌کنند.امید است وزارت آموزش در تشکیل بانک اطلاعاتی ازوضعیت موجود والدین در ابتدای ثبت نام دانش آموزان تازه ورود از پایگاه اجتماعی،میزان تحصیلات،مهارت وتجارب،تخصص،امکانات رفاهی ونیز میزانی که می‌توانند با مدرسه همکاری نمایند با ذکر زمان و برنامه ریزی منظم در استفاده از این ظرفیت‌ها و اختصاص کد شناسه ملی می توان تا هر زمانی که رضایت دارند از وجود آنها و دانش آموزان بهره گرفت.

وآخر دعوانا آن الحمدلله رب العالمین 

دکتر محمد بنائیان سفید عضو هیأت اندیشه ورز سبک زندگی اسلامی ایرانی شورای عالی انقلاب فرهنگی.