«باسمه تعالی»
قال علی(ع):«اَعِرِ اللهَ جُمْجُمَتَکَ»
جهاد ابتدایی را تعریف،وشامل چه شرایطی می باشد؟ وبعد از پیامبر اکرم (ص)برچه حوادثی وباچه ویژگیهای جهاد ابتدایی واجب است .؟!
نویسنده:دکتر محمد بنائیان سفید.
بر اساس منابع فقهی و دیدگاه‌های موجود به شرح زیر است:
۱. تعریف عملیاتی جهاد ابتدایی:
جهاد ابتدایی (یا جهاد دعوت) در فقه اسلامی به معنای نبردی است که مسلمانان بدون آنکه دشمن حمله‌ای کرده باشد، برای برداشتن موانع دعوت به اسلام و گسترش توحید آغاز می‌کنند. هدف اصلی آن کشورگشایی نیست، بلکه دفاع از حقوق فطری مردمانی است که توسط قدرت‌های کفر و شرک از خداپرستی و عدالت محروم شده‌اند . در حقیقت، این جهاد برای از بین بردن موانع تبلیغ اسلام و برانداختن شرک و بت‌پرستی تشریع شده است .
۲. شرایط وجوب و مشروعیت:
برای وجوب و تحقق جهاد ابتدایی، شرایط خاصی ذکر شده است:
· شرط رهبری (اذن امام/ولایت فقیه در عصر غیبت): این جهاد باید به فرمان رهبر مشروع جامعه اسلامی باشد. در دیدگاه رایج، وجود “امام معصوم” یا “فقیه جامع‌الشرایط” (ولی فقیه) به عنوان شرط وجوب یا وجود این جهاد مطرح شده است .
· تکلیف افراد: بر اساس منابع فقهی، جهاد ابتدایی بر همه مسلمانان واجب نیست، بلکه واجب کفایی است. همچنین شرایطی مانند بلوغ، عقل، حریت (آزاد بودن)، مرد بودن، بینایی، و توانایی جسمی برای وجوب آن بر فرد ذکر شده است .
· رعایت اصول انسانی: حتی در این نوع جهاد، کشتن غیرنظامیان (زنان، کودکان، سالمندان) و افراد ناتوان ممنوع است و پیامبر اکرم (ص) همواره بر این مصونیت‌ها تأکید می‌کردند .
۳. جهاد ابتدایی پس از پیامبر (ص) و ویژگیهای آن:
در مورد اینکه پس از پیامبر (ص) این جهاد بر چه حوادثی و با چه ویژگی‌هایی واجب می‌شود، میان فقها و اندیشمندان اختلاف نظر وجود دارد· دیدگاه مشهور فقها: بسیاری از فقهای شیعه معتقدند که جهاد ابتدایی اختصاص به زمان پیامبر (ص) و امام معصوم (ع) ندارد. بر این اساس، ولی فقیه جامع‌الشرایط در صورت تشخیص مصلحت و وجود شرایط، می‌تواند حکم به جهاد ابتدایی دهد . در این دیدگاه، ویژگی اصلی، تشخیص مصلحت توسط حاکم اسلامی برای برداشتن موانع دعوت است.
· دیدگاه محدودکننده (شرط وجود امام معصوم): برخی منابع و مراجع، جهاد ابتدایی را منحصراً در عصر حضور امام معصوم (ع) و با فرمان مستقیم ایشان واجب می‌دانند .
· بررسی حوادث تاریخی پس از پیامبر (ص): از منظر تاریخی و برخی تحلیل‌های فقهی، جنگ‌هایی که پس از پیامبر (ص) رخ داد (مانند جنگهای امام علی (ع) با خوارج و ناکثین) در دسته جهاد ابتدایی قرار نمی‌گیرند، بلکه از باب جهاد با باغیان (شورشیان علیه امام) یا دفاع محسوب می‌شوند . همچنین برخی محققان معاصر معتقدند تمام جنگهای صدر اسلام، جنبه دفاعی داشته‌اند و جهاد ابتدایی به معنای هجوم بدون تحریک، در سیره عملی معصومین (ع) مصداق روشنی نداشته است .نتیجه‌گیری: جهاد ابتدایی در فقه اسلامی به عنوان یک حکم برای برداشتن موانع توحید تشریع شده است. وجوب آن پس از پیامبر (ص) منوط به اذن حاکم اسلامی (فقیه جامع‌الشرایط) و تشخیص مصلحت است، هرچند در تطبیق تاریخی و مصداقی آن بر حوادث پس از صدر اسلام، میان تحلیل‌گران فقهی و تاریخی اختلاف نظر جدی وجود دارد و بسیاری از جنگهای تاریخی را نمی‌توان مصداق خالص این نوع جهاد دانست.در شرایط فعلی که استکبار جهانی هم در مفاهیم استراتژی دکترین آنان وهم در جنگهای پیش دستانه در ساقط نمودن اسلام و جمهوری اسلامی به صور مختلف جنگهای ترکیبی ونیابتی بر کشورهای اسلامی تحمیل می‌کنندباید مطیع اوامر و بیانیه ولایت فقیه حضرت امام سید مجتبی حسینی خامنه ای« مدظله العالی»بود.
