باسمه تعالی
اشتراکات وافتراقات نظریه فلسفه اسلامی با نظریه فلسفه غربی چیست؟
نویسنده:دکتر محمد بنائیان.
بررسی موضوع اشتراکات و افتراقات نظریه فلسفه اسلامی با نظریه فلسفه غربی را به اختصار بیان می کنیم.
اشتراکات:
- توجه به عقل و استدلال: هر دو سنت، عقل را ابزار اصلی فهم حقیقت میدانند و از منطق و برهان بهره میبرند.
- مسائل مشترک: مباحثی مانند هستیشناسی (وجود و ماهیت)، شناختشناسی (منابع و اعتبار معرفت)، و ارزششناسی (اخلاق و زیبایی) در هر دو جریان اصلی محسوب میشوند.
- تأثیرپذیری متقابل تاریخی: فلسفه اسلامی از ارسطو و نوافلاطونیان تأثیر پذیرفته و فلسفه غربی در قرون وسطی و رنسانس از طریق اندلس و ترجمهها از آثار مسلمانان بهره برده است.
افتراقات: - منبع معرفت: در فلسفه اسلامی، وحی و عقل با هم کار میکنند و قرآن و سنت به عنوان منابع فراعقلی معتبرند، در حالی که فلسفه غربی پس از رنسانس عمدتاً سکولار است و به عقل و تجربه بسنده میکند.
- هدف نهایی: فلسفه اسلامی به دنبال «تقرب به خدا» و «تشبه به مبدأ اعلی» است (حکمت متعالیه)، اما فلسفه غربی مدرن اهدافی مانند فهم طبیعت، حل مسائل زبانی یا تحلیل شرایط امکان تجربه را دنبال میکند.
- هستیشناسی: در فلسفه اسلامی، «وجود» اصیل و مشکک است (مراتب دارد و حقیقت واحد دارد) و خدا «وجود واجب» است. در فلسفه غربی (بویژه پس از دکارت)، دوگانهانگاری جوهر یا ایدهآلیسم و ماتریالیسم غالب شده و خدا موضوعی حاشیهای یا نفیشده است.
- رویکرد به زمان و حرکت: نظریه «حرکت جوهری» ملاصدرا (تغییر تدریجی در ذات اشیا) در فلسفه غربی نظیر دقیقی ندارد. فلسفه غربی تا هگل و نیچه کمتر به حرکت جوهری در این معنا پرداخته است.
- جایگاه عرفان و شهود: در فلسفه اسلامی، کشف و شهود باطنی به عنوان روشی معتبر در کنار عقل پذیرفته شده (مانند سهروردی و ملاصدرا)، اما فلسفه غربی عمدتاً این منبع را کنار نهاده یا به روانشناسی تقلیل داده است.
به طور خلاصه، اشتراک در عقلانیت و برخی مسائل، و افتراق در منابع، اهداف، مبانی وجودشناختی و پذیرش یا عدم پذیرش شهود و وحی، مهمترین تمایزها هستند.