«باسمه تعالی»
به مناسبت صدمین شب حضورپر شور وشعور مردم مبعوث شده در خیابانها و میدان های کشور عزیز ایران ،در ناکام گذاشتن فریب وتوطئه آمریکای جنایتکار وسگ هارش صهیونیزم غاصب کودک کش دربیعت با رهبری وحمایت از نیروهای مسلح در میدان عملیاتی رزم:
«نقش مقاومت وتاب آوری در تحقق اهداف از نظر آیات و روایات و جامعه شناسی وروان شناسی چگونه است»؟
نویسنده:دکتر محمد بنائیان سفید.
نقش مقاومت و تابآوری در تحقق اهداف، موضوعی است که در دو جبهه «منابع دینی» (قرآن و روایات) و «علوم انسانی» (روانشناسی و جامعهشناسی) به طور موازی و مکمل مورد بررسی قرار گرفته است. در یک جمعبندی، تابآوری را میتوان موتور محرکه و ضربهگیر همزمان انسان در مسیر اهدافش دانست.
در ادامه به تفکیک این نقشها را بررسی میکنیم:
📖 منظر دینی: ایمان، اراده و بُعد معنوی.
در آیات و روایات، این مفهوم اغلب در قالب واژگانی مانند «صبر»قرآن کریم: (کهف؛۷۵)و(هود؛۱۱۵)، «استقامت»در قرآن کریم: در ساحت های مختلف مطرح می شود:(هود؛۱۱۲)و(یونس ؛۸۹)و(شورا؛۱۵)و «توکل»درقرآن کریم:(انفال ؛۶۱)و(طلاق ؛۳)وصبرو توکل در قرآن:(عنکبوت؛۵۹)و(نحل؛۴۲)بیان شده و یک چهارچوب معنوی برای کنار آمدن با مشکلات ارائه میدهد.
- مؤلفههای اساسی: بر اساس پژوهشهای انجام شده بر روی متون دینی، تابآوری در این منابع دارای ۹ مؤلفه کلیدی است که در چهار بُعد اصلی خلاصه میشود: ۱-تعهد مذهبی، ۲-قوت اراده،۳- ظرفیت بالای سازگاری،۴- و کنترل هیجانی.
- کارکردها: این ویژگیها در قالب ایجاد ثبات هیجانی، افزایش رضایت از زندگی و پیشگیری از نزاع، به تحقق اهداف اجتماعی و فردی کمک میکند.
- راهبردهای عملی قرآن: برای تقویت این ویژگی، قرآن راهکارهایی ارائه میدهد که فراتر از توصیههای اخلاقی ساده است:
· اعتماد به وعده الهی: ایمان به این که تلاش بیهوده نیست، نیروی محرکه اصلی است. - تکلیفگرایی: نگاه به مشکلات به عنوان یک «مأموریت» و آزمون الهی، سختیها را قابل تحملتر میکند.
🧠 منظر روانشناسی: سازوکار درونی و مهارتهای فردی.
روانشناسی تابآوری را نه یک ویژگی ثابت، بلکه یک فرآیند پویا میداند که به افراد اجازه میدهد در میان سختیها نه تنها شکست نخورند، بلکه رشد کنند. - بازتعریف «صبر» در مقابل «تابآوری»: اگرچه مفاهیم قرآنی «صبر» و «حلم» با تابآوری همپوشانی دارند، اما تفاوت ظریفی وجود دارد. صبر بیشتر جنبه عبور از سختی (Endurance) را دارد، در حالی که تابآوری روانشناختی تأکید بیشتری بر بازگشت به حالت تعادل (Bouncing Back) و حتی بهبود عملکرد (Thriving) پس از بحران دارد.
- مکانیسم اثر گذاری: تابآوری از طریق سه مکانیسم اصلی به هدف میرسد:
- شناختی: توانایی پذیرش شرایط غیرقابل تغییر (Acceptance) و تمرکز بر راهکارهای عملی (مسئلهمداری).
- هیجانی: مدیریت استرس برای جلوگیری از تصمیمات آنی و احساسی.
- ارادی: داشتن «جهتگیری هدف» که نماد حرکت در طوفانهاست.
🌍 منظر جامعهشناسی: سرمایه اجتماعی و کنش جمعی.
از زاویه جامعهشناسی، تابآوری از سطح فرد خارج شده و به ظرفیت شبکههای اجتماعی و جوامع برای مقابله با بحرانهای کلان (مانند بلایای طبیعی یا جنگ یا دفاع وبازدارندگی) تبدیل میشود.
- نقاط کلیدی در اجتماع:
·- اتحاد و همبستگی: دوری از اختلافات داخلی که نیروها را تحلیل میبرد. قرآن صراحتاً میگوید: «با هم نزاع نکنید که سست شوید و قدرتتان برود» (سوره انفال، آیه ۴۶). - شبکههای حمایتی: وجود روابط قوی خانوادگی و اجتماعی به عنوان ضربهگیر در برابر فشارهای بیرونی عمل میکند.
- حکمرانی و عدالت: جوامعی که از رهبری مؤثر و عدالت اجتماعی برخوردارند، آسیبپذیری کمتری در برابر بحرانها دارند. – +جمعبندی:
نقش تابآوری در یک کلام، مدیریت انرژی روانی و روحی در مسیر اهداف است:
- در برابر موانع (نقش دفاعی): اجازه نمیدهد سختیها، اراده انسان را خرد کند.
- در برابر فرصتها (نقش تهاجمی): با ایجاد انعطافپذیری، مسیرهای جدید برای رسیدن به هدف کشف میشوند.
وآخر دعوانا ان الحمدلله رب العالمین.