بررسی تعریف اخلاق حرفه ای وفضیلت های اخلاقی وتفاوت آن دو را توضیح،ونیز اخلاق معلمی رادرآن دوساحت، فضیلتی وحرفه ای را به صورت عملیاتی و اجرایی بیان می کنیم.

«باسمه تعالی»
موضوع بررسی تعریف اخلاق حرفه ای وفضیلت های اخلاقی وتفاوت آن دو را توضیح،ونیز اخلاق معلمی رادرآن دوساحت، فضیلتی وحرفه ای را به صورت عملیاتی و اجرایی بیان می کنیم.
نویسنده:دکتر محمد بنائیان سفید.
ابتدا تعریف دو مفهوم و تفاوت آنها را شرح میدهیم و سپس به اخلاق معلمی در دو ساحت عملیاتی می پردازم.
۱. تعریف و تفاوت اخلاق حرفه ای و فضیلت های اخلاقی
· اخلاق حرفهای (Professional Ethics): مجموعه ای از اصول، قواعد و استانداردهای رفتاری است که برای یک شغل خاص تدوین شده و انتظار میرود همه اعضای آن حرفه رعایت کنند. این اخلاق، بیرونی و الزام آور است و معمولاً در منشورها و آییننامه ها نوشته میشود. ضمانت اجرایی آن، نظارت سازمانی و حتی حقوقی است (مثلاً تخلفات اداری).
· فضیلتهای اخلاقی (Moral Virtues): صفات درونی و پایدار شخصیت فرد هستند که او را به انجام کارهای نیک سوق میدهند (مانند صداقت، عدالت، فروتنی). این فضیلتها درونی و اختیاری هستند و ریشه در باورها و تربیت فرد دارند. ضمانت اجرایی آن، وجدان و پایبندی فردی است.
تفاوت کلیدی در یک جمله:
اخلاق حرفهای می گوید «چه کاری باید انجام دهی» (تکلیف بیرونی)، اما فضیلت اخلاقی میگوید «چه کسی باید باشی» (هویت درونی). اولی برای جلوگیری از تخلف و دومی برای تعالی و کمال است.۲. اخلاق معلمی به صورت عملیاتی و اجرایی در ادامه، وظایف معلم را در دو ساحت «فضیلتی (درونی)» و «حرفه ای (اجرایی و بیرونی)» به تفکیک تشریح می‌کنیم:
الف) ساحت فضیلتی (اخلاق فردی و درونی معلم) ؛اینجا معلم با صفات خودش سر و کار دارد:عدالت و انصاف: در نمرهدهی، پرسشهای کلاسی و توجه به همه دانشآموزان (چه زرنگ و چه ضعیف) یکسان رفتار کند.
· صداقت و راستی: اگر مطلبی را نمی داند، بپذیرد و قول خلاف واقع به دانش آموز یا اولیا ندهد.
· صبر و حلم: در مواجهه با سوالات تکراری یا رفتارهای ناهنجار دانش آموزان، عصبانی نشود و فرصت رشد بدهد.محبت و دلسوزی: موفقیت دانشآموز را مانند موفقیت خودش بداند و برای پیشرفت او از وقت شخصی اش بگذارد.
· تواضع و فروتنی: خود را مطلقاً دانا نپاندارد و از نقد دانش آموزان استقبال کند.
ب) ساحت حرفه ای (اخلاق اجرایی و رفتاری معلم)اینجا معلم با قوانین و مسئولیت های شغلی اش روبرو است:
· تخصص و بهروزرسانی: طبق آیین نامه، هر سال در دورههای ضمن خدمت شرکت کند و روشهای تدریس خود را بر اساس علوم روز بهروز کند.
· رعایت وقت و نظم: سر کلاس حاضر شود، زنگ را دقیق بزند و تکالیف را در موعد مقرر تصحیح و بازگرداند.امانتداری در ارزشیابی: اوراق امتحانی را بر اساس معیارهای اعلام شده تصحیح کند و نمرات را به صورت شفاف و مستند در سیستم ثبت نماید. رازداری حرفه‌ای: اطلاعات شخصی، مشکلات خانوادگی یا پرونده روانشناختی دانش آموزان را نزد خود نگه دارد و در جمع بازگو نکند.
· مسئولیت پذیری قانونی: در قبال ایمنی دانشآموزان در زنگهای تفریح و اردوها مسئول است و حوادث را طبق ضوابط گزارش دهد.
· ارتباط مؤثر با اولیا: طبق تقویم آموزشی، جلسات اولیا را برگزار کند و بازخورد عملکرد دانش آموز را به صورت مستدل و حرفهای ارائه دهد
جمع بندی نهایی برای اجرا:
معلم موفق کسی است که اول فضیلت های درونی (مثل عشق به علم و انسانیت) را در خود نهادینه کرده و سپس قواعد حرفهای را نه از روی اجبار، بلکه به عنوان تجلی آن فضیلت ها در محیط کار رعایت می کند. در عمل، این یعنی:
«با دانشآموز چنان رفتار کن که گویی فرزند خودت است (فضیلت)، ولی نمره و تکلیف او را دقیقاً طبق بخشنامه ثبت کن (حرفه‌ای)».