رابطه فطرت انسانی با انواع توحید وشاکله هویتی ،عاطفی،ارزشی، علمی و اخلاقی را به صورت سیستمی توضیح می دهیم.

«باسمه تعالی»
موضوع :رابطه فطرت انسانی با انواع توحید وشاکله هویتی ،عاطفی،ارزشی، علمی و اخلاقی را به صورت سیستمی توضیح می دهیم.
نویسنده: دکتر محمد بنائیان سفید
برای تبیین سیستمی این رابطه، باید فطرت را به عنوان «سامانه مرکزی پردازش» و انواع توحید را به عنوان «نرم افزارهای اصلی» آن در نظر گرفت. شاکله های پنجگانه، خروجی های این سیستم در تعامل با جهان هستند.
این رابطه را در قالب یک سیستم باز و پویا می‌توان چنین ترسیم کرد:
۱. فطرت (سخت افزار و سیستم عامل):
ساختار اولیه انسان شامل سه لایه است:
· فطرت ادراکی (شناخت خدا، حسن و قبح)
· فطرت گرایشی (خداگرایی، کمال خواهی و عدالت خواهی)
· فطرت عاملی (اراده و عمل بر اساس باورها)
۲. انواع توحید (نرم افزارهای هسته):
این نرم‌افزارها، داده‌های فطرت را پردازش کرده و شاکله ها را شکل می دهند:
· توحید نظری (ذاتی، صفاتی، افعالی): به سؤال «هستی چیست؟» پاسخ داده و زیرساخت شناختی را می سازد.
· توحید عملی (عبادی، ولایی، تشریعی): به سؤال «چگونه باید زیست؟» پاسخ داده و نظام ارزشی و اخلاقی را تدوین می کند(ایدولوژی)..
۳. شاکله های پنجگانه (خروجی های سیستم در تعامل با محیط):
· شاکله هویتی (خودپنداره):
خروجی توحید نظری است. اگر توحید خالص باشد، هویت انسان بر پایه «عبداللهی» شکل می‌گیرد (هویت الهی) و خود را مخلوق وابسته به خالق می‌بیند. در غیر اینصورت، هویت مبتنی بر امیال یا مناسبات مادی خواهد بود.
· شاکله عاطفی (احساسات و تمایلات):
خروجی توحید عملی در بُعد عشق و رجاست. توحید، محبت به خدا را محور قرار داده و سایر عواطف (خوف، رجا، حب و بغض فی الله) را حول آن سامان می‌دهد. این سیستم، عواطف افراطی یا تفریطی را تعدیل می شود کند.
· شاکله ارزشی (بایدها و نبایدها):
خروجی توحید تشریعی (حکم الهی) است. نظام ارزشی بر اساس قرب به خدا تعریف می شود؛ یعنی «هرچه به خدا نزدیکتر کند، ارزشمندتر است». این شاکله، معیار سنجش افعال را از سلیقه شخصی به شرع مقدس ارتقا می‌دهد.
· شاکله علمی (نظام دانایی):
خروجی توحید صفاتی و افعالی در حوزه شناخت است. علم در این سیستم، ابزاری برای کشف سنن الهی تلقی می شود و از «علم برای قدرت» به «علم برای عبودیت» تغییر هدف می دهد. همچنین معرفت شهودی (علم حضوری به خدا) را بر معرفت حصولی اولویت می دهد.
· شاکله اخلاقی (منش و کنش):
خروجی نهایی و تجمیعی سیستم است. اخلاق در اینجا، «هماهنگی کامل با فطرت توحیدی» تعریف می‌شود؛ یعنی فضایل (عدالت،ایمان، امانت، صبر،جهاد و…) تجلیات صفات خدا در رفتار انسان هستند و رذایل، نتیجه اختلال در پردازش توحیدی (شرک خفی (نفاق) یاشرک جلی) می باشند.
۴. حلقه بازخورد (سیستم پویا):
عمل اخلاقی (خروجی)، بر شاکله عاطفی تأثیر گذاشته (ایجاد انس یا قساوت) و آن نیز بر درک توحیدی (ورودی) اثر می‌گذارد. این چرخه تا رسیدن به «شاکله متقین» (هویت کامل توحیدی) ادامه می‌یابد که در آن، پنج شاکله در نقطه اوج خود (مقام محسنین) به وحدت می رسند.
نتیجه گیری سیستمی:
توحید، «حلقه گمشده» اتصال شاکله هاست. بدون آن، شاکله ها دچار آنتروپی (پراکندگی و خودمختاری) می‌شوند؛ اما با آن، سیستمی هم پایسته و خودسامان شکل می‌گیرد که در آن، علم، عاطفه، ارزش، هویت و اخلاق، همگی در راستای یک هدف غایی (قرب الهی،حیات طیبه وتمدن نوین اسلامی) همگرا خواهندشد.
روشهای تحقق وخروجی این روابط چگونه است؟: برای تکمیل بحث سیستمی، اکنون به ورودیها (روشهای تحقق) و خروجی های عینی (بروندادهای قابل مشاهده) این روابط می پردازیم.
اگر فطرت را سخت افزار و توحید را نرم افزار بدانیم، برای دستیابی به خروجی مطلوب، به «روشهای اجرایی (الگوریتمها)» نیاز داریم که این سیستم را فعال و بهینه سازی کنند.
الف) روشهای تحقق: (ورودیهای فعالساز سیستم)
این روشها مانند «کدهای اجرایی» عمل می کنند که شاکله ها را از حالت بالقوه به بالفعل درمی آورند:
۱. برای شاکله هویتی: روش «تذکر و تعهد»
· تذکر: تکرار آگاهانه ذکر «لااله الاالله» و تفکر در اسماء حسناخداوند (مانند «انا عبدالرحمان»).
· تعهد: تقلید عملی از سیره معصومین (ع) در سبک زندگی؛ یعنی «من کیستم؟» را با الگوپذیری از اولیاء الهی تعریف کردن.
۲. برای شاکله عاطفی: روش «مراقبه و مجاهده»
· مراقبه: حضور قلبی در نماز و مناجات، که خوف و رجا را متعادل می کند (ترازوی عاطفی).
· مجاهده: ورزش اخلاقی مانند ترک گناهان لذت‌بخش موقت، تا عشق به خداوند بر عشق به هواهای نفسانی غلبه یابد.
۳. برای شاکله ارزشی: روش «تفقه و تطبیق»
· تفقه: یادگیری عمیق احکام و فلسفه آنها (چرا خدا این حکم را داده؟).
· تطبیق: سنجش روزانه رفتارها با معیار «قرب الهی» و اصلاح اولویتها (بازخورد روزانه).